Rehber
Fazla mesai nasıl hesaplanır?
Fazla mesai (fazla çalışma), 4857 sayılı İş Kanunu'na göre haftalık 45 saati aşan çalışmadır. Fazla çalışılan her saat, normal saat ücretinin %50 fazlasıyla, yani bir buçuk katıyla ödenir. Sözleşmede haftalık süre 45 saatin altında belirlenmişse, o süreyi aşıp 45 saate kadar yapılan çalışmalar %25 zamlı ödenir.
Güncellendi:
Yasal dayanak
Fazla çalışma, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 41. maddesinde düzenlenir; nasıl uygulanacağı İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği'nde yer alır. Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışmanın ücreti ise 47. maddededir.
Üç adımda hesap
- 01
Saatlik ücreti bul
Aylık brüt ücret, aylık çalışma saatine bölünür. Uygulamada yaygın olarak 225 kullanılır (30 gün × 7,5 saat). Bu sayı kanunda yazmaz; sözleşmenize göre farklı olabilir.
- 02
Zamlı saat ücretini bul
Saatlik ücret 1,5 ile çarpılır (%50 zam). Fazla sürelerle çalışmada çarpan 1,25'tir (%25 zam).
- 03
Fazla mesai tutarını bul
Zamlı saat ücreti, o dönemdeki fazla mesai saatiyle çarpılır.
Örnek hesap
Aylık brüt ücreti 30.000₺ olan ve ayda 10 saat fazla mesai yapan bir çalışan için (225 bölenle):
| Saatlik ücret | 30.000 ÷ 225 = 133,33₺ |
| Zamlı saat (%50) | 133,33 × 1,5 = 200,00₺ |
| Fazla mesai tutarı | 200,00 × 10 saat = 2.000₺ |
| Ya da serbest zaman | 10 saat × 1 sa 30 dk = 15 saat |
Kendi rakamlarınızla deneyin
Fazla Mesai Hesaplayıcı
Aylık brüt ücretten saatlik ücreti, %50 ve %25 zamlı fazla mesai tutarını ve zamlı ücret yerine kullanılabilecek serbest zamanı hesaplar.
Boş bırakılırsa 225 (30 gün × 7,5 saat). Uygulamada yaygın kabuldür, kanunda yazmaz.
Haftalık 45 saati aşan saatler.
Yalnız sözleşmedeki haftalık süre 45 saatten azsa: o süreyi aşıp 45 saate kadar olan saatler.
Bilgilendirme amaçlıdır; brüt tutarı gösterir, bordro hesabı değildir. Zam oranları ve serbest zaman süreleri 4857 sayılı İş Kanunu'nun 41. maddesine göredir. Saatlik ücret için kullanılan 225 bölen uygulamada yaygın bir kabuldür, kanunda yazmaz. Sözleşmeniz ya da toplu iş sözleşmeniz farklı hüküm içerebilir.
Resmî kaynak: 4857 sayılı İş Kanunu (mevzuat.gov.tr)
Kanunda yazan kurallar
- Haftalık 45 saati aşan çalışma fazla çalışmadır. Denkleştirme uygulanıyorsa, haftalık ortalama 45 saati aşmadıkça bazı haftalarda 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışma sayılmaz (md. 41, md. 63).
- Fazla çalışmanın her saati %50, fazla sürelerle çalışmanın her saati %25 zamlı ödenir (md. 41).
- İşçi isterse zamlı ücret yerine serbest zaman kullanabilir: fazla çalışılan her saat için 1 saat 30 dakika, fazla sürelerle çalışılan her saat için 1 saat 15 dakika. Serbest zaman altı ay içinde, çalışma süreleri içinde ve ücret kesilmeden kullanılır (md. 41).
- Fazla çalışmanın bir yıldaki toplamı 270 saati geçemez (md. 41).
- Fazla çalışma için işçinin yazılı onayı gerekir; zorunlu nedenlerle ve olağanüstü hallerde yapılan fazla çalışmada bu onay aranmaz. İşçi, otuz gün önceden yazılı bildirerek onayını geri alabilir (Yönetmelik md. 9).
- Gece çalışmasında ve sağlık nedenlerine dayanan kısa veya sınırlı süreli işlerde fazla çalışma yapılamaz (md. 41).
- Yer altı maden işlerinde fazla çalışma yalnız zorunlu nedenlerde ve olağanüstü hallerde yapılabilir; bu durumda haftalık 37,5 saati aşan her saat en az %100 zamlı ödenir (md. 41).
Bilinmesi gereken üç nokta
Genel kural, tek kural değildir
Sözleşmeler, toplu iş sözleşmeleri ve denkleştirme gibi uygulamalar hesabı değiştirebilir. Kesin hesap için bordro uzmanınıza ya da hukuk danışmanınıza başvurun; bu rehber genel kuralı anlatır.
Kayıt yoksa hesap tartışmalıdır
Fazla mesainin sağlıklı hesaplanmasının ön koşulu, giriş-çıkış saatlerinin kayıt altında olmasıdır. Hafızadan ya da beyandan yapılan hesap, ay sonunda itiraz konusudur.
Fazla mesai bordro kalemidir
Hesaplanan tutar bordroda vergilendirme ve kesintilere tabidir; buradaki hesap brüt tutardır, ele geçen net tutar değildir.
Fazla mesai Pepteam'de nasıl izlenir?
Giriş-çıkış kayıtları vardiya planıyla karşılaştırılır; plan dışı çalışılan süre Fazla Mesai ekranında günü gününe birikir. Dönem sonunda kim, hangi gün, ne kadar — dökümüyle hazırdır; bordro programınıza tartışmasız veri gider.
Puantaj & Fazla Mesai modülünü inceleyinİlgili rehberler
Fazla mesai hakkında sık sorulanlar
- Fazla mesai zammı yüzde kaçtır?
- Haftalık 45 saati aşan fazla çalışmada zam %50'dir: her saat, normal saat ücretinin 1,5 katıyla ödenir. Sözleşmedeki haftalık süre 45 saatin altındaysa, o süreyi aşıp 45 saate kadar olan çalışmalarda zam %25'tir (md. 41).
- 225 sayısı nereden geliyor?
- 225, uygulamada yaygın olarak kullanılan aylık çalışma saatidir: 30 gün × günlük 7,5 saat. İş Kanunu'nda saatlik ücretin hangi sayıya bölünerek bulunacağı yazmaz; sözleşmenizde farklı bir çalışma süresi varsa hesap değişebilir. Hesaplayıcıda bu sayıyı değiştirebilirsiniz.
- Fazla mesai yerine izin kullanılabilir mi?
- Evet, işçi isterse. Zamlı ücret yerine fazla çalışılan her saat için 1 saat 30 dakika, fazla sürelerle çalışılan her saat için 1 saat 15 dakika serbest zaman kullanılabilir. Serbest zaman altı ay içinde, çalışma süreleri içinde ve ücret kesilmeden kullanılır (md. 41).
- Yılda en fazla kaç saat fazla mesai yapılabilir?
- 270 saat. İş Kanunu'nun 41. maddesine göre fazla çalışmanın bir yıldaki toplamı 270 saati geçemez.
- Fazla mesai için çalışanın onayı gerekir mi?
- Evet. Fazla Çalışma Yönetmeliği'nin 9. maddesine göre fazla çalışma için işçinin yazılı onayı alınır; zorunlu nedenlerle ve olağanüstü hallerde yapılan fazla çalışmada bu onay aranmaz. İşçi, otuz gün önceden yazılı bildirerek onayını geri alabilir.
- Gece çalışmasında fazla mesai yapılabilir mi?
- Hayır. İş Kanunu'nun 41. maddesine göre gece çalışmasında fazla çalışma yapılamaz. Gece çalışmaları kural olarak 7,5 saati geçemez; turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmeti gibi kanunda sayılan işlerde işçinin yazılı onayıyla bu süre aşılabilir (md. 69).
- Resmî tatilde çalışmak fazla mesai sayılır mı?
- Resmî tatilde çalışmanın ücreti ayrı bir kuraldır. Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışan işçiye, o günün ücretine ek olarak çalışılan her gün için bir günlük ücret daha ödenir (md. 47). İki durumun birlikte olduğu hesaplar için bordro uzmanınıza danışın.
- Fazla mesai nasıl ispatlanır?
- En sağlam yol giriş-çıkış kayıtlarıdır. Kayda dayalı bir PDKS kullanılıyorsa fazla çalışılan süre beyanla değil kayıtla konuşur.
- Hesap her şirkette aynı mı?
- Kanundaki kurallar aynıdır ama sözleşmeler, toplu iş sözleşmeleri ve denkleştirme uygulamaları farklılık yaratabilir; kendi durumunuz için bordro uzmanınıza danışın.
- Pepteam fazla mesai ücretini bordroda hesaplar mı?
- Hayır, Pepteam bordro yazılımı değildir. Fazla mesai süresini kayıtla biriktirir ve bordroya hazır veri olarak teslim eder; ücret hesabı bordro programınızda yapılır.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; 4857 sayılı İş Kanunu ve Fazla Çalışma Yönetmeliği'ndeki genel kuralları anlatır. Bordro hesabı değildir; sözleşmeniz, toplu iş sözleşmeniz ve uygulamanız farklı sonuç doğurabilir.